Sakarya’da iş-başlangıcı ve iş-çıkış saatleri gibi yoğun dönemlerde toplu taşıma ihtiyacı zirve yapar. Deneyimli bir taksiciye göre, “sabah ve akşam yoğun olunan saatler vardır: iş başı, iş çıkışı ya da okul çıkışı gibi” zaman dilimlerinde şehirdeki tüm toplu taşıma araçları dolup taşar. Bu gibi saatlerde çok sayıda kişi aynı anda hareket ettiği için, taksi talebi önemli ölçüde artar. Özellikle mesai başlangıcında (yaklaşık 07:00–09:00) ve mesai çıkışında (yaklaşık 17:00–19:00) taksi çağrıları yoğunlaşır. Örneğin Adapazarı merkezinde 410 taksi hizmet vermektedir. Ancak bu araçlar, yoğun saatlerde hep birden dolu olabileceği için tam kapasiteye ulaşır; dolayısıyla yolcular, istedikleri anda taksiye erişemeyebilir. Bir taksici, vatandaşların “3-5 dakika içinde taksi kapıda olsun” beklentisinin gerçekçi olmadığını vurgulamıştır. Yoğun dönemlerde bir araç, bir yolculuğu tamamlayıp yeniden boşalmadan hemen yeni bir yolcu alamayacağından, mevcut filo tüm talebi karşılamakta zorlanır.
Arz ve Talep Dengesi
Sakarya’da taksi plakası sayısı sabit olup, bu da yoğun talep zamanlarında arzı sınırlayan bir faktördür. Mevcut plaka sayısının üzerine kolaylıkla araç eklenememektedir. Mevcut durumda Adapazarı şehir merkezinde 410 taksi çalışmakta olduğuna dair bilgiler mevcuttur. Bu sayı bir bakıma yeterli gibi görünse de, yoğun saatlerde tüm taksiler de aynı anda yolda veya dolu yolculuktadır. Dolayısıyla pek çok yolcu için araç bulunamadığı hissi ortaya çıkabilir.
Yerel esnaf odası yetkilileri, Sakarya’da taksi sayısının yeterli olduğunu belirtse de, şoför eksikliğine dikkat çekmektedir. Sakarya Şoförler Odası Başkanı Ş. Feridun Canbaz’a göre duraklarda taksiler her zaman hizmete hazır beklemektedir: “Taksi duraklarımızda taksilerimiz birikmiş durumda. Depolarımızda arabalarımız mevcut”. Ancak Canbaz aynı röportajda sürücü temini konusunda sorun yaşandığını söylemiştir; pandemi sonrası dönemde yeni şoför bulmakta güçlük çekildiği, sigortalı şoför çalıştırılsa da çalışanların kısa süre sonra işi bıraktığı ifade edilmiştir. Bu durum, teknik olarak yeterli araç olsa bile, fiilen hizmet verebilecek sürücü sayısını azaltmaktadır.
Sürücü Sorunları ve Maliyetler
Yoğun saatlerde taksi bulmanın zorlaşmasına etki eden bir diğer unsur da sürücü çalışma koşullarıdır. Son yıllarda akaryakıt fiyatlarındaki artış, sürücüleri kısa mesafeli yolculuklardan kaçınmaya veya daha az çalışmaya yönlendirmiştir. Sakarya’da bir vatandaş, fiyat artışları nedeniyle taksi ücretlerinin yüksek olduğunu belirtmiş; sürücülerin önce mazot parasını, ardından kendi yevmiyelerini hesaba kattığını söylemiştir. Bu tür maliyetler, özellikle kısa mesafeli yolculukları cazip olmayan hale getirebilir. Taksiler uzun süreli trafik sıkışıklığında fazla kazanç sağlamadığı için, bazı sürücüler daha az yoğun olan zamanları tercih edebilir ya da çalışma sürelerini kısaltabilir. Ayrıca yasal düzenlemeler çerçevesinde şoförlerin belli saat aralıklarında zorunlu dinlenmesi ve çalışma süresi sınırlamaları da işleyen taksi sayısını etkiler. Tüm bu etmenler, yoğun anlarda hizmet verebilecek aktif sürücü sayısını azaltarak taksi bulunmasını zorlaştıran önemli faktörler arasındadır.
Trafik Yoğunluğu ve Yol Koşulları
Yoğun saatlerde trafik sıkışıklığı, taksi hizmetlerini doğrudan etkiler. Sakarya’nın ana arterlerinde, özellikle sabah işe gidiş ve akşam iş dönüşü saatlerinde trafik akışı yavaşlar. Bu durum, her bir taksinin bir turunu tamamlamasını geciktirir ve dolayısıyla gün içinde yapılabilecek sefer sayısı azalır. Bölgedeki taksicilere göre “bazı saatlerde merkezde trafik çok yoğun oluyor”, bu sırada sürücüler park yeri bulamayınca araçlarını yanlış yere park etmek zorunda kalıyor. Örneğin, trafikte park yeri bekleyen sürücüler yol kenarına çift sıra park ederek yolları daha da tıkamakta; oysa bu sürücüler taksi kullansalardı trafiğin rahatlayacağını işaret etmektedirler. Artan trafik yükü taksi dönüş sürelerini uzattığından, aynı anda daha az taksi hizmet verebilir. Böylece yoğun saatlerde araç dönüş hızı yavaşlar ve uzun kuyruklar oluşur. Ek olarak, Sakarya’da bazı cadde ve sokakların dar olması ile ikili park sorunu, trafik akışını daha da zorlaştıran unsurlardandır. Tüm bu trafik sorunları, ulaşım sürelerini uzatarak taksi arzını azaltıcı yönde etki yapar.
Teknoloji ve Taksi Çağrı Uygulamaları
Kentsel ulaşımda akıllı telefon uygulamaları taksi çağırma konusunda büyük kolaylık sağlasa da, Sakarya’da bu tür uygulamalar henüz büyükşehirler kadar yaygın değildir. Sakarya’daki taksici esnafı, navigasyon sistemleri ve akıllı telefon kullanımıyla adres bulmayı büyük ölçüde çözdüklerini belirtmiştir. Örneğin birçok taksi şoförü, müşteri adresine daha hızlı ulaşmak için akıllı telefon navigasyonu kullanmaktadır. Ancak şehirde BiTaksi veya Uber gibi uygulama tabanlı hizmetlerin yaygın olmadığını söylemek mümkündür. Dolayısıyla yolcuların taksi bulmak için önceden uygulama üzerinden rezervasyon yapma veya sisteme bağlanma yerine, klasik yöntemlerle (telefonla arama veya taksi durağına gitme) hareket etmesi, yoğun anlarda taksiye erişimi zorlaştırabilir. Yoğun saatlerde talebin en üst seviyeye çıktığı durumlarda, uygulamalı rezervasyon sistemi bile olsa yeterli araç yakalayamayan kullanıcılar olabilmektedir.
Alternatif Ulaşım Seçenekleri ve Rekabet
Sakarya’da minibüs ve dolmuş gibi diğer toplu taşıma araçları da yoğun saatlerde dolup taşar. Şehir içi kırmızı minibüsler ve dolmuşlar genellikle belirli güzergâhlarda yoğun saatlerde kapasite sınırına ulaşır. Bu araçlarda yer bulamayan yolcular, daha konforlu veya doğrudan ulaşım sağlayan taksiye yönelebilir. Öte yandan taksiyi tercih eden çok sayıda kişi, mevcut taksilerin iş yükünü artırır. Toplu taşıma alternatifi azaldıkça, özel araç ya da taksi talepleri artar. Örneğin bir yolcu iş çıkışında otobüse binemediğinde veya dolmuş sırası uzadığında, rahat ve hemen hareket edebilmek için taksi çağırmayı tercih edebilir. Böylece diğer toplu ulaşım araçlarının yetersiz kaldığı anda taksi talebi üst düzeye çıkar. Sonuç olarak yoğun saatlerde ulaşım tercihlerindeki bu kayma, taksiye olan yükü daha da artırır.
Düzenlemeler ve Yeni Plaka İlaveleri
Yoğun saatlerde taksi bulunmasını etkileyen bir diğer konu, plaka sayısının büyüme hızıdır. Sakarya’da taksi plakası sayısını belirleyen düzenleyici kararlar ve yeni plaka ihale süreçleri mevcuttur. Örneğin Sakarya Büyükşehir Belediyesi 2023 yılında Sapanca, Karapürçek, Söğütlü, Taraklı ve Geyve gibi ilçelerde toplam 34 yeni taksi plakası ihalesine çıkmıştır. Bu yeni plakalar, nüfus artışı ve ulaşım talebindeki yükseliş dikkate alınarak alınan önlemler kapsamında açılmıştır. Ancak ihale edilen plakaların büyük bölümü merkez dışı ilçelere yöneliktir; Adapazarı şehir merkezindeki taksi sayısını hızla artırma etkisi sınırlı kalmaktadır. Ayrıca şu anki regülasyonlar altında herkes dilediği sayıda plaka alıp hızlıca yolcu taşımaya başlayamadığı için, arz talebe eş zamanlı olarak hızla uyum sağlamayabilir. Bu çerçevede, plaka sayısındaki artış çabaları uzun vadede arzı güçlendirecektir, ancak kısa vadede yoğun saatlerde taksi bulunmasını hemen kolaylaştırmayabilir.
Sonuç
Özetle, Sakarya’da yoğun saatlerde taksi bulma sorunu birçok faktörün bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. Sabah iş-başlangıcı ve akşam iş-çıkışında toplu taşıma talebi zirveye çıkmakta; bu sırada şehirdeki taksiler, dolmuşlar ve minibüsler tamamen dolu olmaktadır. Sabit taksi plaka sayısı ve sürücü darboğazı, talebe anında yanıt verebilecek kapasitenin sınırlandıran temel unsurlardır. Artan trafik sıkışıklığı taksi dönüş hızını düşürerek mevcut araç sayısını daha da kısıtlar. Ayrıca teknolojik uygulamaların henüz sınırlı kullanımı ve toplu ulaşım alternatiflerindeki yüklenmeler, yolcuları yoğun dönemlerde taksiye yönlendirmektedir. Tüm bu nedenlerle, Sakarya’da yoğun saatlerde taksi beklemek diğer zamanlara göre daha zordur. Yoğun saatlerde taksi ihtiyacını minimuma indirmek için erken rezervasyon yapma, alternatif saatlerde seyahat etme veya toplu taşıma seçeneklerini değerlendirme gibi yöntemler düşünülebilir.
